Thói quen tự lập theo Montessori không bắt đầu từ những bài học lớn lao, mà được nuôi dưỡng từ những điều rất nhỏ trong đời sống hằng ngày của trẻ. Khi con được tự làm, tự thử và tự trải nghiệm, con đang từng bước hình thành khả năng độc lập về hành động, tư duy và cảm xúc. Trong nhiều gia đình, vì yêu thương và lo lắng, cha mẹ vô tình làm thay con quá nhiều, tước đi cơ hội để con lớn lên từ chính trải nghiệm của mình. Bài viết này sẽ giúp cha mẹ hiểu sâu hơn về thói quen tự lập theo Montessori, vì sao việc “bớt dạy – bớt làm thay” lại quan trọng, và làm thế nào để nuôi dưỡng sự tự lập cho con một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, không áp lực. Cùng lamchame.blog tìm hiểu ngay trong bài viết này.
Thói quen tự lập theo Montessori là gì?
Thói quen tự lập theo Montessori không phải là ép trẻ phải tự làm mọi thứ khi con chưa sẵn sàng. Đó là quá trình tôn trọng nhịp phát triển tự nhiên của trẻ, cho con quyền được thử, được làm và được tích lũy kinh nghiệm sống bằng chính cơ thể và tâm trí của mình. Theo tinh thần Montessori, trẻ em có nhu cầu mạnh mẽ hướng tới sự độc lập, và nhiệm vụ của người lớn là tạo điều kiện để nhu cầu đó được đáp ứng đúng lúc, đúng cách.
Khi thói quen tự lập theo Montessori được hình thành, trẻ không chỉ biết làm việc cho bản thân, mà còn phát triển sự tự tin, ý thức trách nhiệm và khả năng tự điều chỉnh hành vi. Đây là nền tảng rất quan trọng cho sự trưởng thành lâu dài của con.
Khi “dạy quá nhiều” vô tình làm con lệ thuộc
Trong chương 11, tác giả chỉ ra rằng nhiều hành vi “dạy” của người lớn thực chất lại đang tước đi quyền độc lập của trẻ. Khi người lớn áp đặt kinh nghiệm của mình, bắt trẻ phải làm theo một khuôn mẫu cố định, trẻ mất đi cơ hội được khám phá thế giới theo cách riêng. Thói quen tự lập theo Montessori không ủng hộ việc người lớn can thiệp quá sâu vào quá trình học hỏi tự nhiên của con.
Một đứa trẻ bị làm thay quá nhiều sẽ dần quen với việc chờ đợi, dựa dẫm và thiếu chủ động. Ngược lại, khi con được tự làm, dù chậm và chưa hoàn hảo, con đang học cách chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Tự lập bắt đầu từ những việc rất nhỏ
Thói quen tự lập theo Montessori được xây dựng từ những việc đơn giản trong đời sống hằng ngày: tự xúc ăn, tự mặc quần áo, tự cất đồ chơi, tự mang giày. Những việc này có thể khiến cha mẹ mất thêm thời gian và sự kiên nhẫn, nhưng lại là “bài học sống” vô giá đối với trẻ.
Mỗi lần con tự làm được một việc nhỏ, con đang tích lũy cảm giác “mình có thể”. Cảm giác ấy chính là nền móng cho sự tự tin và tinh thần độc lập sau này. Trẻ không cần được khen quá nhiều, chỉ cần được tin tưởng và không bị ngăn cản.
Môi trường là người thầy thầm lặng của trẻ
Theo Montessori, môi trường đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hình thành thói quen tự lập theo Montessori. Khi mọi thứ được sắp xếp vừa tầm với của trẻ, an toàn và rõ ràng, trẻ sẽ tự nhiên muốn tự làm mà không cần nhắc nhở.
Một chiếc kệ thấp, một móc áo vừa tầm, một không gian gọn gàng giúp trẻ dễ dàng lựa chọn và hành động. Môi trường phù hợp không ép trẻ phải tự lập, mà khơi gợi mong muốn tự lập từ bên trong con.
Quan sát thay vì can thiệp
Một nguyên tắc quan trọng trong thói quen tự lập theo Montessori là cha mẹ học cách quan sát nhiều hơn và can thiệp ít hơn. Khi con đang tập trung làm một việc, việc người lớn chen vào sửa sai, thúc giục hoặc làm hộ sẽ phá vỡ quá trình học hỏi của trẻ.
Quan sát giúp cha mẹ hiểu con đang ở giai đoạn nào, cần hỗ trợ ở mức độ ra sao. Đôi khi, chỉ cần đứng gần, im lặng và chờ đợi cũng đã là sự hỗ trợ tốt nhất.
Sai lầm cũng là một phần của học tập
Thói quen tự lập theo Montessori chấp nhận sai lầm như một phần tự nhiên của quá trình trưởng thành. Trẻ cần được phép làm sai, bởi chính những lần sai giúp con hiểu sâu hơn về thế giới và về chính mình.
Khi người lớn quá sợ sai, quá vội sửa, trẻ sẽ mất đi sự dũng cảm để thử. Ngược lại, khi được chấp nhận cả những lần chưa hoàn hảo, con học được rằng mình có quyền thử lại và tiếp tục cố gắng.
Tự lập không chỉ là hành động, mà còn là tư duy
Một khía cạnh quan trọng trong chương 11 là sự độc lập về tư tưởng. Thói quen tự lập theo Montessori không chỉ dừng lại ở việc trẻ tự làm, mà còn là việc trẻ được tự suy nghĩ, tự cảm nhận và tự đưa ra quyết định phù hợp với độ tuổi.
Khi người lớn áp đặt suy nghĩ, cảm xúc và cách nhìn của mình, trẻ dần mất đi tự do nội tâm. Một đứa trẻ không được độc lập trong suy nghĩ sẽ dễ trở nên lệ thuộc, thiếu bản lĩnh khi lớn lên.
Kiên nhẫn là món quà lớn nhất cha mẹ có thể trao
Xây dựng thói quen tự lập theo Montessori đòi hỏi rất nhiều sự kiên nhẫn. Kiên nhẫn chờ con làm, kiên nhẫn nhìn con loay hoay, kiên nhẫn chấp nhận sự lộn xộn và chậm chạp.
Nhưng chính trong sự kiên nhẫn ấy, cha mẹ đang trao cho con một món quà vô giá: niềm tin vào khả năng của bản thân. Đó là món quà theo con suốt cuộc đời.
Khi tự lập trở thành nếp sống trong gia đình
Khi thói quen tự lập theo Montessori được duy trì đều đặn, nó sẽ trở thành nếp sống tự nhiên trong gia đình. Trẻ không cần bị nhắc nhở nhiều, không cần bị ép buộc, mà tự giác làm những việc của mình.
Gia đình lúc này không chỉ là nơi chăm sóc, mà còn là môi trường nuôi dưỡng con trở thành một con người độc lập, tự do và có trách nhiệm.
Thói quen tự lập theo Montessori không được tạo nên trong một ngày, mà là kết quả của sự tôn trọng, kiên nhẫn và thấu hiểu từ cha mẹ. Khi con được tự làm, tự trải nghiệm và tự lớn lên theo nhịp của mình, con không chỉ học cách sống, mà còn học cách trở thành chính mình. Xây dựng thói quen tự lập theo Montessori chính là cách cha mẹ đồng hành cùng con trên hành trình trưởng thành vững vàng và tự do.